Wielkanoc

Symbole i rozmaitości wielkanocne

Palemka - miała chronić ludzi, zwierzęta, domy, pola przed ogniem złem tego świata. Niezwykłą moc daje jej gałązka wierzby - drzewa najwcześniej okrywającego się zielenią.

Jajko - to znak wszelkiego początku, narodzin i zmartwychwstania. Dzielimy się nim przed rozpoczęciem śniadania, życząc sobie pomyślności, zdrowia i błogosławieństwa Bożego. Nazwy jaj wielkanocnych zależne są od sposobu barwienia. Jaja wielkanocne dzielimy na: kraszanki, pisanki, wyklejanki i nalepianki.

Chleb - podstawowy pokarm człowieka. Dzielenie się nim i wspólne spożywanie jest od najdawniejszych czasów znakiem przyjaźni, życzliwości i poczucia wspólnoty.

Święconka - oznacza zakończenie świątecznych przygotowań, przychodzi czas ucztowania.

Mazurki - przywędrowały do nas z kuchni tureckiej. Kunsztownie lukrowane i dekorowane bakaliami przypominają wyglądem maleńkie tureckie dywaniki.

Baby drożdżowe - kiedyś, gdy wypiekały je gospodynie kuchnia musiała być zamknięta na klucz. Ktoś obcy bowiem mógłby zaszkodzić rosnącemu ciastu głośną rozmową lub "złym okiem". Wyjętą z pieca babkę kładziono na poduszkę i do chwili ostygnięcia przemawiano do niej szeptem.

Chrzan i inne przyprawy (pieprz i sól) święci się, aby pamiętać o gorzkiej Męce Chrystusa. Dawniej śniadanie wielkanocne rozpoczynano od zjedzenia całej laski chrzanu, żeby ustrzec się od bólu zębów i brzucha.

Zajączek - obwieszcza wiosenną odnowę. Kiedyś jego wizerunek kojarzono z grzesznikami, którzy odbyli oczyszczającą pokutę. Potem zaczął obdarowywać dzieci łakociami i prezentami. Jest symbolem zdrowia, płodności i zmysłowości.

Wielkanocny Baranek - żeby zrozumieć ten symbol, trzeba zajrzeć do Pisma Świętego, do Księgi Wyjścia. Tu w rozdziale 12 znajdziemy opis pewnej nocy, kiedy naród wybrany został ocalony od śmierci i wyprowadzony z niewoli egipskiej. Izraelici, czyli Żydzi, wraz z Mojżeszem przebywali w Egipcie. Byli niewolnikami, byli bici i poniżani. Mojżesz, widząc, że plemieniu Izraela grozi zagłada, postanowił uciekać. Modlił się do Boga o zesłanie na Egipcjan kary. Bóg doświadczył ten naród różnymi plagami, lecz Faraon nie chciał wypuścić Izraelitów. Bóg postanowił zesłać plagę śmierci. Oznajmił Mojżeszowi, że w nocy przyjdzie Anioł - Niszczyciel i pozabija wszystkie pierworodne dzieci egipskie. Oznajmił też, by każda rodzina żydowska zabiła jednoroczne jagnię, a jego krwią wypisała znak na drzwiach swego domu, a ofiara baranka okupi życie dzieci wybranego przez Boga narodu. Nakazał też Mojżeszowi, aby w ten wieczór spożyto mięso ofiarowanego baranka z przaśnym chlebem (nie solonym i nie kwaszonym) z gorzkimi ziołami i aby wszyscy byli gotowi do drogi. Anioł śmierci dokonał zagłady dzieci egipskich, nie oszczędził nawet syna Faraona, a Izraelici zaczęli swój marsz do Ziemi Obiecanej. Na pamiątkę tego wyjścia z Egiptu Mojżesz ustanowił coroczne święto Paschy. Co roku lud izraelski w pieśniach i hymnach chwalił Boga, składając baranka ofiarnego. Dlatego też baranek jest zawsze symbolem ofiary. Jezus został skazany na śmierć w przeddzień Święta Przaśników, czyli w sam dzień Paschy, po południu, nawet w tej samej godzinie, w której zabijano w świątyniach baranki na ofiarę. Tradycja dopatruje się w Chrystusie prawdziwego baranka wielkanocnego. Chrystus na krzyżu umarł za grzechy ludzi, swoją śmierć przyjął pokornie jak baranek bez winy. Dlatego baranek tak zrósł się z tradycją wielkanocną, przypominając, że Odkupiciel świata to Baranek bez skazy, który oddał życie za Ciebie, za mnie i za innych ludzi na całym świecie.

Pisanki (barwione jajka) wywodzą się z pogańskich wierzeń i obrzędów Słowian. We wczesnym średniowieczu wyrabiano zarówno jednobarwne, jak i wzorzyste pisanki - wykonywane techniką batikową (wzór rysuje się na jajku ciepłym woskiem, a następnie zanurza się w farbie, powtarzając tę czynność wielokrotnie, można uzyskać barwną pisankę). Wykonywano też pisanki gliniane i kamienne. Gliniane były zazwyczaj puste w środku i zawierały kamyki, które mogły być używane do zabiegów magicznych. Pisanki dawano w podarunku jako dowód życzliwości i sympatii. Służyły także do zabawy w "taczanki". Turlało się po stole malowane jaja, zderzając je ze sobą. Wygrywał ten, czyja pisanka pozostała niestłuczona. Uderza się również pisanką o pisankę przeciwnika. Komu uda się ją stłuc, wygrywa cały zapas pisanek.

Z Wielkanocą wiążą się ważne wydarzenia, sięgające początków państwa polskiego. Według hipotezy Jerzego Dowiata, chrzest Mieszka I odbył się w Wielką Sobotę 14 kwietnia 966 roku. Natomiast w Wielkanoc 18 kwietnia 1025 roku odbyła się koronacja Bolesława Chrobrego.

Na Mazowszu, w okolicach Kołbiela nad rzeką Świder, zachował się głaz, z kilkoma miskowatymi zagłębieniami, do którego miejscowa ludność jeszcze w XIX wieku podczas Świąt Wielkanocnych przynosiła resztki święconego i pieniądze.

Jajka w dawnych wiekach składano pod zrębami domów, legarami ulic jako ofiary zakładzinowe. Miały one chronić przed wszelkim złem. Słowiańscy rolnicy w czasie pierwszej orki zakopywali jajka w ziemi, aby zapewnić sobie obfite plony.

Na Słowiańszczyźnie wierzono, że jajko ma moc oczyszczającą, dlatego taczano je po chorym człowieku lub zwierzęciu, wierząc, że jajko zabierze chorobę.

W okresie wpływów rzymskich jajka jako zarodki życia wkładano do grobów. We wczesnym Średniowieczu gliniane pisanki były częstym wyposażeniem grobów kobiecych i dziecięcych.

Śmigus - dyngus - albo "lany poniedziałek", zwyczaj oblewania wodą w Wielkanocny Poniedziałek. Można wykupić się przed oblewaniem pisankami albo innymi datkami w postaci wielkanocnych przysmaków.

[ Wielkanoc - strona główna ]