| |
29 wrzesnia 2001
Rocznica śmierci Tadeusza Kotarbińskiego
2 października 1981 r. mija rocznica śmierci Tadeusza Kotarbińskiego - wybitnego filozofa, twórcy prakseologii, działu etyki dotyczącego sprawnego działania.
"Postać charakterystyczna, w wyglądzie bardziej staroświecka niż sylwetki rówieśników, dzięki sarmackim wąsom. Stara się zawsze z każdego zetknięcia z ludźmi wynieść pewną korzyść intelektualną lub emocjonalną, zarazem oferując im w zamian coś cennego. Twierdzi o sobie na pół żartobliwie, iż na własny użytek przyjął zasadę 'kwakierską': przypisywać ludziom szlachetne motywy ich postępowania, póki konkretne fakty nie podkopią wiary w ich dobre intencje. Powiada, że jako patrona ma 'najgorszego' świętego - Tadeusza, opiekuna spraw beznadziejnych" - tak postać prof. Kotarbińskiego przedstawiono na kartach Słownika Filozoficznego PWN (1966).
Kotarbiński wywarł ogromny wpływ na rozwój nauk filozoficznych w Polsce. W swojej etyce poruszał głównie problemy "życia godnego szacunku", a centralną kategorią jego etyki były rozważania o istocie sumienia. Działy etyki, którymi się zajmował, to: felicytologia - czyli teoria kształtowania życia szczęśliwego, prakseologia - czyli nauka o praktycznym działaniu, oraz deontologia moralna - czyli etyka właściwa zawierająca dyrektywy i oceny czynności moralnych. Jego praca obejmowała też szeroko pojęte zagadnienia logiki formalnej, semantyki logicznej i historii logiki.
Kotarbiński jest też twórcą tzw. reizmu (poglądu, który opowiada się za utożsamieniem zjawisk fizycznych i psychicznych). On też zapoczątkował zainteresowania etyką utylitarystyczną. Dokonał również podziału na etykę węższą (oceniającą moralnie poszczególne czyny, zamiary, motywy) i etykę szerszą (odpowiadająca na pytanie "jak żyć").
Swym wywodom etycznym Kotarbiński nadawał charakter pogadanek, gawęd, w których poszczególne tematy, nie tylko z siebie wynikają, ale i zachodzą na siebie nawzajem. W konsekwencji mógł za każdym razem poruszać inne aspekty tego samego tematu.
Największy wpływ na osobowość Tadeusza Kotarbińskiego miał okres studiów i kontaktów z tzw. szkołą lwowską, a w szczególności z prof. Kazimierzem Twardowskim. Od niego Kotarbiński przejął założenie że w filozofii należy oddzielić emocje od rzeczowej, chłodnej analizy. Mistrzami Kotarbińskiego byli również prof. Stanisław Leśniewski i prof. Jan Łukasiewicz.
Swoje obeznanie z muzyką, malarstwem, teatrem i poezją Kotarbiński zawdzięczał wychowaniu w rodzinie o wielopokoleniowych tradycjach artystycznych. Jego ojciec był artystą plastykiem, krytykiem literackim, poetą, kompozytorem i nauczycielem. Matka - pianistką. Jego stryj - Józef Kotarbiński - był aktorem, literatem, krytykiem, dyrektorem teatralnym.
Poezja była dla Kotarbińskiego jedną z form wykładu myśli filozoficznej. Za jej pomocą raczej sygnalizował jakiś problem filozoficzny niż go wyjaśniał. Zastrzegał, aby w jego poezji nie dopatrywać się trwałych postaw filozoficznych. Jako "filozof praktyczny", jak określali go inni, był blisko życia i uważał, że nie trzeba uciekać w abstrakcję - rzeczywistość jest tak urozmaicona, że z powodzeniem jest w stanie zaspokoić wszelkie potrzeby intelektualne.
"Bo któż świetniej olśniewa, kto się bzdurniej bawi, jeśli nie rzeczywistość, genialna fantastyka?" - jak pisał w jednym z wierszy.
Kotarbiński nie był też obojętny na sprawy społeczne. Przed wojną stanął w obronie Polaków żydowskiego pochodzenia relegowanych z uczelni i nie dopuszczanych do wykładów przez bojówki studenckie. Po wojnie był atakowany przez zwolenników mowego ustroju za nadmierny dystans do państwa socjalistycznego.
Do grona uczniów i najbliższych współpracowników Kotarbińskiego należało wielu uczonych, m.in. Klemens Szaniawski, Jan Białostocki, Marcin Czerwiński, Henryk Hyż, Jerzy Pelc, Marian Przełęcki, Barbara Stanosz, Jan Woleński, Bogusław Wolniewicz.
W latach 1919-1961 prof. Uniwersytetu Warszawskiego, 1945-49 był pierwszym rektorem Uniwersytetu Łódzkiego, piastował również stanowisko prezesa Polskiej Akademii Nauk (1957-62). Od 1927 do śmierci był prezesem Polskiego Towarzystwa Nauk. Prof. Kotarbiński był członkiem wielu międzynarodowych towarzystw naukowych i akademii nauk (Akademii Nauk ZSRR, Akademii Brytyjskiej, Bułgarskiej Akademii Nauk, Mongolskiej Akademii Nauk, Fińskiego Towarzystwa Naukowego). Wyrazem uznania dla zasług naukowych i społecznych prof. Kotarbińskiego były tytuły doktora honoris causa nadane mu przez polskie i zagraniczne uczelnie: Uniwersytet Jagielloński i Łódzki, Universite Libre w Brukseli, Uniwersytet we Florencji.
[PAP}
PAP-Copyright
|
| |
Autorzy serwisu nie ponoszą odpowiedzialności za działalność wymienionych fundacji, stowarzyszeń i organizacji, oraz
treść ogłoszeń i apeli zamieszczonych przez osoby trzecie. Serwis jest niezależny, a informacje publikowane są
bezpłatnie i za zgodą ich autorów.
Wszelkie prawa zastrzeżone -
prawo
(c) 1998-2000 Bożena i Wojciech Nowakowscy
|
|
|
|
