maj 2002
Komputer w edukacji dzieci niepełnosprawnych
"Naszą ambicją jest uczyć inaczej, uczyć tak,
by nauka była przyjemnością poznawania ciągle czegoś nowego"
Marek Wawryniuk
Wyższe wykształcenie zdobywa tylko 4,2 proc. dzieci niepełnosprawnych; 16 proc. ma wykształcenie techniczne lub zawodowe, ogólnokształcące - 5,8 proc.; a przeszło 48,6 wykształcenie podstawowe. Bez wykształcenia pozostaje jedna czwarta dzieci niepełnosprawnych.
W szkołach specjalnych uczy się 76 proc. niepełnosprawnych, a tylko 4 proc. w klasach integracyjnych. Piec proc. dzieci objętych jest nauczaniem indywidualnym."
Dalej cytując za PAP "Joanna Staręga-Piasek, była pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych uważa, że przepisy prawne regulujące dostęp dzieci niepełnosprawnych do edukacji są dobre, "w niczym nie odbiegają od norm ONZ"; gorzej jest z ich realizacja. Jej zdaniem, problem nie leży również w braku środków, a w mentalności władz lokalnych i braku kontroli nad sposobem wydawania przez nie pieniędzy."
To są suche fakty z których wynika, ze dzieci sprawne inaczej nie maja równego dostępu do edukacji w polskiej szkole. Ambicją Zespołu Szkól Integracyjnych Nr 1 we Włocławku jest zmiana tej rzeczywistości.
Siedem lat temu progi naszej szkoły przekroczyły dzieci niepełnosprawne, a wszyscy nauczyciele rozpoczęli intensywne rozszerzanie swoich umiejętności pedagogicznych w kierunku tak specyficznej pracy. Ogromnym nakładem finansowym zmodernizowano i dostosowano placówkę do potrzeb dzieci sprawnych inaczej. Wykonano podjazdy do szkoły, dostosowano łazienki, zainstalowano windę. Na miarę możliwości finansowych zakupiono najpotrzebniejszy sprzęt i część środków dydaktycznych potrzebnych do realizacji zajęć z naszymi dziećmi. Wszystkie poczynione działania zmierzają więc w kierunku integracji.
Jednocześnie, nie zważając na trudności finansowe, zaledwie 3 lata temu, zaproponowałam dyrekcji szkoły wdrażanie technologii informacyjnej. Był to jednocześnie rok, w którym wprowadzono reformę oświaty, dzięki czemu szkoła zyskała w ramach Projektu "Pracownia internetowa w każdym gimnazjum" nową 10-stanowiskowa pracownie. Ja w tym czasie rozpoczęłam studia podyplomowe dla szkolnych koordynatorów technologii informacyjnej we Wrocławiu. Wiedza i zapal przekazana mi przez wrocławskich wykładowców, zwłaszcza przez prof. Sysłę, częste spotkania z moimi koleżankami i kolegami ze Studium Podyplomowego, działalność naszego Stowarzyszenia Nauczycieli TI, pozwoliły mi przełamać następne bariery w swojej szkole. Rozpoczęłam realizację opracowanego jeszcze w studium programu wdrażania TI dostosowanego do potrzeb Zespołu Szkół Integracyjnych.
Dziś szkoła wygospodarowała fundusze na zakup dodatkowych komputerów do pracowni internetowej, do gabinetów wicedyrektorów, księgowości i sekretariatu wraz z odpowiednim oprogramowaniem firmy Vulcan. Nasi niepełnosprawni uczniowie maja możliwość korzystania z pomocy komputerów na zajęciach z rewalidacji, terapii pedagogicznej i logopedii, bo pedagodzy specjalni mają je do dyspozycji w swoich gabinetach. Dodatkowo mają też możliwość pracy na lekcjach nie tylko z zeszytem i długopisem, czy zwykłą maszyną do pisania, ale także notebookami. A ja, jako szkolny koordynator, mam do dyspozycji 6 godzin tygodniowo na realizację technologii informacyjnej na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum.
Dzieląc się swoimi doświadczeniami mogę stwierdzić, ze moja praca szkolnego koordynatora TI przynosi efekty. Zajęcia z TI prowadzone są systematycznie, na każdym etapie edukacyjnym. Nauczyciele coraz częściej przychodzą do pracowni z własnej potrzeby, chcąc urozmaicić swoje zajęcia. Lekcje przygotowujemy wspólnie, z odpowiednim wyprzedzeniem.
Wdrażając TI zauważam ogromny pęd uczniów do nowinek technicznych, także do zajęć w pracowni komputerowej. Niejednokrotnie stają się oni silą napędową dla nauczycieli, by ci podążali za nowoczesnością i urozmaicali swoje zajęcia poprzez stosowanie TI.
W wyniku powyższych działań między liderem TI a pozostałymi nauczycielami rodzi się specyficzna atmosfera, zacieśnia się potrzeba współpracy, wymiany doświadczeń, wspólnych poszukiwań możliwości wykorzystania komputerów na lekcjach. Taki model edukacji z pomocą komputera, pozwala na efektywniejsze przygotowanie młodego człowieka do funkcjonowania we współczesnym świecie. Ma on kolosalne znaczenie zwłaszcza przy kształceniu dzieci niepełnosprawnych.
Komputer z odpowiednim programem edukacyjnym, specjalnymi urządzeniami pomagającymi osobom niepełnosprawnym i sąsiedztwo osób zdrowych przynoszą duże postępy w nauce, terapii pedagogicznej i rewalidacji, a także logopedii. Dla osób sprawnych inaczej niejednokrotnie komputer staje się jedynym dostępnym i możliwym stanowiskiem do nauki, mocno indywidualizującym proces kształcenia.
Człowiek niepełnosprawny najczęściej jest sprawny intelektualnie. W związku z tym jesteśmy zobowiązani zapewnić mu wszechstronny rozwój osobowości. Jednocześnie taki sam obowiązek mamy w stosunku do dzieci borykających się z zaburzeniami w czytaniu i pisaniu, a więc dyslektykami, dysgrafami i dysortografami, także w stosunku do dzieci z upośledzeniem słuchu, wzroku, dzieci z zespołem Downa, mózgowym porażeniem dziecięcym i w końcu upośledzeniem umysłowym. By zapewnić odpowiedni im rozwój osobowości, konieczne jest stosowanie odpowiednich metod. Dodatkowym atutem jest zastosowanie w pracy rewalidacyjnej, terapeutycznej i logopedycznej komputera z odpowiednim oprogramowaniem.
Niebagatelną rolę odgrywa tutaj chociażby zwykły program graficzny typu Paint, z powodzeniem stosowany w naszej szkole. Możliwość tworzenia notatek, szkiców, prostych diagramów daje pakiet TI'99 z programu "Spotkania i nauka z komputerem" stworzony przez zespół wrocławski, a stosowany szczególnie ze względu na łatwość obsługi tego pakietu. Bardzo ważnym elementem w pracy są różnego rodzaju zabawy w programie. Dziecko zostaje bezwiednie wciągnięte do nauki czytania i pisania, a przy tym jest bardzo zainteresowane wykonywanym zadaniem. Takie zabawy dostępne są w wielu różnych programach edukacyjnych, np. Klik uczy czytać, Klik uczy ortografii, Samouczek ortograficzny, Sposób na ortografię.
Bardzo ważnym elementem w pracy z dziećmi niepełnosprawnymi jest wykorzystanie urządzeń specjalistycznych, np. syntezatorów mowy i systemów pozwalających na jej rozpoznanie. Niebagatelną rolę odgrywają ułatwienia, które można znaleźć w panelu sterowania. Dzięki nim możliwe jest dostosowanie podstawowych parametrów do pracy z osobami niepełnosprawnymi. Można tu ustawić właściwe parametry klawiatury komputera, dźwięku, ekranu myszy i przedmiotów ogólnych. Dla osób o mniejszym upośledzeniu wzroku proponuje się programy powiększające elementy znajdujące się na ekranie monitora.
Specjalne układy klawiatur potrzebne są dla dzieci niepełnosprawnych mających niedowład, spastyczność górnych narządów ruchu, umysłowo, bądź też wzrokowo upośledzonych. Łatwość obsługi, wprowadzania znaków, wydawania poleceń i poruszania się w programach stanowi o atrakcyjności i alternatywności tej klawiatury.
Wszechstronna nauka oraz różnorodność zajęć na komputerze wymusza konieczność bardzo łatwego przystosowania klawiatury do współpracy z komputerem. Klawiatura wyposażona jest w nakładki gotowe do pracy z każdym oprogramowaniem, które działa ze standardową klawiaturą. Specjalne ustawienia nakładek pozwalają np. na dostosowanie ustawień klawiatury pod względem szybkości odpowiedzi i powtórzeń programów. Jest to bardzo przydatne dla osób, które mają problem z dokładnym lub zbyt długim przyciskaniem klawiszy. Klawiatura posiada wygodny i elastyczny w użyciu przełącznik, dzięki któremu możliwa jest praca z różnorodnym oprogramowaniem. Jednocześnie jest to idealne narzędzie integrujące pracę użytkownika niepełnosprawnego z użytkownikiem wykorzystującym standardową klawiaturę, gdyż takowa może być podłączona jako druga, równolegle pracująca. Cóż z tego, jeśli koszt takiej klawiatury równa się cenie zakupu prawie całego komputera (blisko 3 tysiące zł)
W tym miejscu nawiążę do przytoczonej przeze mnie na początku informacji agencji PAP. Czy na pewno ma racje była pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, ze przepisy prawne regulujące dostęp dzieci niepełnosprawnych do edukacji są dobre? Czy rzeczywiście problem nie leży w braku środków, a w mentalności władz lokalnych i braku kontroli nad sposobem wydawania przez nie pieniędzy?
Dużym wysiłkiem finansowym nasza szkoła stworzyła już odpowiednie, ale ogólne warunki do kształcenia dzieci niepełnosprawnych. Umożliwiła prace tych dzieci z pedagogami specjalnymi, rewalidantami, logopedami. Każdy z nich wykorzystuje w swojej pracy komputer. Ale czy wszystko już zostało osiągnięte? W tej chwili największą potrzebą szkoły jest zakup do tychże komputerów oprogramowania specjalistycznego, sprzętu specjalistycznego jakim jest syntezator mowy, czy klawiatura Braille'a. I na dzień dzisiejszy szkoła nie ma już na to środków finansowych. Prawda jest taka, ze koszty są tak duże, że w tym momencie nie jesteśmy w stanie przełamać tej bariery. W tej chwili jedynym rozsądnym wyjściem z tej sytuacji jest intensywna praca nas-pedagogów i szkolnego koordynatora, polegająca na tworzeniu własnych programów, dostosowanych do indywidualnych potrzeb naszych dzieci. Tworzymy je z pomocą PowerPointa, czy wykorzystując zasoby internetowe.
Uczymy tak, by nauka była przyjemnością poznawania ciągle czegoś nowego dla wszystkich uczniów naszej szkoły, bez względu na warunki i możliwości sprzętowo-finansowe szkoły. Jednocześnie mamy nadzieję, że znajdą się takie instytucje, których otwarte serca na potrzeby dzieci niepełnosprawnych, pomogą naszej szkole w dalszej realizacji naszych zamierzeń.
Renata Podgórska
członek SNTI
Szkolny Koordynator Technologii Informacyjnej
w Zespole Szkół Integracyjnych nr 1 we Włocławku
rpodgorska@anacom.com.pl
WWW szkoły - www.bezbarier.w3wl.pl
Komputer w kształceniu specjalnym,
Technologia informacyjna,
