internet -- kształcenie specjalne
KOMUNIKACJA DZIECKA
Z MÓZGOWYM PORAŻENIEM DZIECIĘCYM
Dorota Rudzińska
Informatyka w Szkole, XVIII
Toruń, 18-21.09.2002
Zacznę od tego, że kiedy dziecko rodzi się, my dorośli (rodzice, terapeuci, nauczyciele) jesteśmy zobowiązani stworzyć temu dziecku najlepsze warunki do wszechstronnego rozwoju psychoruchowego.
Jeśli wiadomo, że dziecko ma i będzie miało specyficzne potrzeby i problemy wynikające z np. Mózgowego Porażenia Dziecięcego, wówczas odpowiedzialność za Jego rozwój psychoruchowy jest tym większa im większe są deficyty wynikające ze schorzenia.
To nie jest problem dziecka, że nie mówi i nie może się z nami porozumiewać werbalnie. To jest nasz problem, jakie zastosować metody i środki aby skomunikować się z dzieckiem najpełniej i wydobyć cały Jego potencjał intelektualny. Niestety często dziecko z MPDz z powodu braku komunikacji werbalnej jest od razu klasyfikowane jako upośledzone i zamiast rozwijać swój potencjał intelektualny gubi go. Należy pamiętać, że Porażenie Mózgowe nie jest związane z upośledzeniem. Upośledzenie umysłowe może współwystępować jako dodatkowe schorzenie, może również wystąpić tzw. opóźnienie wynikające z błędnie dobranych środków i metod oddziaływania (brak dostatecznie dużej ilości informacji ze świata, do którego samo dziecko nie wyjdzie ze względu na niesprawność ruchową, a "świat" nie przychodzi do dziecka).
Równie istotny jest dobór testu psychologicznego, który powinien odpowiadać ściśle potrzebom i problemom dziecka z MPDz. Takim testem jest między innymi test Columbia, dla dzieci które z różnych przyczyn nie mówią i są niesprawne ruchowo. Testem tym badamy dzieci do 10-go roku życia.
Patryk ma 14 lat. W tym roku ukończył szkołę podstawową programem minimum (indywidualne nauczanie przez n-la w domu plus jeden dzień w tygodniu w szkole na lekcjach z rówieśnikami). Test kompetencji napisał z wynikiem 38/40p.
Patryk jest chłopcem bardzo bystrym i dowcipnym, jednocześnie niezwykle wrażliwym i niekiedy dużo bardziej infantylnym niż jego rówieśnicy. Jest to jednak zrozumiałe biorąc pod uwagę stopień jego niesprawności.
Z drugiej strony komunikaty na temat emocji, przemyślenia są głębokie i dojrzałe ponad miarę. Nie dziwi ten stan rzeczy jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że większość czasu przebywa z dorosłymi i jest świadkiem wielu rozmów z których czerpie "naukę".
DOSTOSOWANIE ŚRODKÓW TECHNICZNYCH ORAZ KOMUNIKACJI DO POTRZEB I PROBLEMÓW DZIECKA
Oddziaływania terapeutyczne przygotowują system nerwowy do pracy-integrują systemy zmysłów tak, aby nauka była prostsza, bardziej efektywna i trwała, aby przynosiła radość i satysfakcję.
Zestaw ćwiczeń opracowuje się indywidualnie do potrzeb i możliwości indywidualnych dziecka.
Zestaw ćwiczeń zawiera elementy wszystkich metod psycho-pedagogicznych i rehabilitacyjnych.
Zestaw środków:
- zeszyt Bliss
- tablica literowa
- obejma na dłoń
- tablica matematyczna
- tablice tematyczne
- karty pracy do jednorazowego wykorzystania
- grube wskaźniki i pisaki do pisania wspomaganego za nadgarstek
- taśma klejąca do unieruchomienia kartki
- pleksa do wykonywania ćwiczeń "pokazywanych" tak, aby kartka się nie zniszczyła
INFORMACJA O TECHNICZNYM DOSTOSOWANIU ŚRODKÓW KOMUNIKACJI I TERAPII
Patryk porozumiewa się pozawerbalnie: mimiką twarzy, gestem, system komunikacji Bliss, piktogramami; odpowiedzi pokazuje ręką i potwierdza głosem ( głos moduluje).
Dłoń Patryka znajduje się w obejmie utrzymującej wskaźnik, którym Patryk pokazuje litery lub pisak ( którym pisze w dużej liniaturze lub na dużych kratkach - ruch wspomagany za nadgarstek-wygaszenie współruchów).
Patryk wskazuje na tablicy z literami wypowiedzi dowolne(rozmowa).
Patryk literuje odpowiedzi na pytania, wstawia wyrazy w tekst uzupełnianki, literuje lub dobiera skojarzenia, wykreśla to co nie pasuje w zdaniu.
Patryk rozwiązuje zadania typu: prawda - fałsz, przyczyna - skutek, magia liter.
ĆWICZENIA TERAPEUTYCZNE
- Testy na rozumienie tekstu słyszanego
- Zadania typu prawda-fałsz
- Zadania typu przyczyna-skutek
- Testy inteligencji
- Testy przedmiotowe wyboru
- Skojarzenia-dobieranie , literowanie, łączenie
- Co tu nie pasuje-wykreślanie
- Czego tu brakuje-literowanie
- Gdyby...- to.... - literowanie, łączenie, dobieranie
- Emocje - omawianie, literowanie, pokazywanie
- Magia liter - pokazywanie, dobieranie
- Liczenie
Zestaw Patryka - ćwiczenia stanowią skorelowanie różnych metod terapii pedagogicznej
- Picie wody
- Ugniatanie punktów podobojczykowych-1min. prawa ręka i 1 min lewa ręka
- Ugniatanie czoła 1 min
- Ugniatanie uszu 1 min
- Korekta postawy
- moja głowa jest w środku, w środku, w środku
- moje dłonie są luźne, luźne, luźne
- moja buzia połyka ślinę
- moje kolana są szeroko rozsunięte, szeroko rozsunięte, szeroko rozsunięte
- moje stopy stoją płasko, płasko, płasko
- moje plecy są proste, proste, proste
- moje ramiona są luźne, luźne, luźne
- moja głowa jest w środku, w środku, w środku
- Orientacja ciała i przestrzeni
- Stymulacja ciała:
- wibrowanie ciała wg schematu ciała
- ugniatanie rąk i nóg
- rolowanie rolkami
- szczotkowanie dłoni
- ugniatanie uszu
- pisanie na plecach znaku nieskończoności(dziecko próbuje robić na papierze to co czuje na plecach)
- pisanie na plecach liter (dziecko rozwiązuje co to za litera którą czuje na plecach)
- Ćwiczenie oczu
- w pozycji siedzącej, przytrzymujemy brodę, tak aby dziecko samymi oczami śledziło ruch przedmiotu w małym zakresie kierunek prawo-lewo, góra-dół, znak nieskończoności
- przelewanie wody z szerszego naczynia do węższego-najpierw dziecko tylko śledzi przelewanie wody, potem rękami dziecka wykonujemy ćwiczenie tak aby dziecko nadal śledziło przelewanie wody
- Ćwiczenia naprzemienne 100 razy (ćwiczenia naprzemienne samymi rękami)
- prowadzimy ręce na blacie
- uderzenie dłonią w blat i ramię naprzemiennie, dłonią w blat i ucho naprzemiennie
- uderzanie na siedząco dłońmi w kolana naprzemiennie
- ćw. naprzemiennie na leżąco ze wspomaganiem
- prowadzimy ręce z lewym uchem-prawa ręka do lewego ucha lewa ręka na nosie-ręce zmieniają się górą i dołem
- prowadzimy ręce z prawym uchem-lewa ręka do prawego ucha prawa ręka do nosa-ręce zmieniają się jw.
- prowadzimy ręce z pr.i lew. uchem naprzemiennie
- prawa ręka na pępku lewa nad głową do prawego ucha i odwrotnie
- Ósemki kredkami (ruch wspomagany za nadgarstek, pisak w obejmie, ćwiczenie wykonujemy z dzieckiem)
- 30x prawa ręka,
- 30x lewa ręka,
- 30x obie ręce
- Ósemki latarką jw.
- Ćwiczenia dłoni
- rysowanie na wew.cz. dłoni 50 x prawa dłoń, 50 x lewa dłoń
- szczotkowanie
- masowanie
- ugniatanie piłek jeżowych, prawa ręka, lewa ręka, obie ręce
- nadgarstki na piłce do przodu, do tyłu, w lewo, w prawo
Całe ćwiczenie wykonujemy razem z dzieckiem cały czas używając komunikatu słownego-nazywamy czynności, instruujemy jak wykonywane jest ćwiczenie
- Omówienie z opisem 1 miny
- skojarzenia
- sytuacja hipotetyczna w której możemy zastosować dane uczucie
- możliwość doboru odpowiedniej miny (uczucia) do zadanej sytuacji wymyślonej
- Ćwiczenia wzrokowe - różnicowanie, analiza i synteza
- Ćwiczenia słuchowe - różnicowanie, analiza i synteza
- Ćwiczenia czytania i pisania wg.18 Struktur Wyrazowych
- Ćwiczenia słowotwórcze
- Skojarzenia
- Trening pamięci
- Ćwiczenia mają wpływać na:
- koncentrację uwagi
- koordynację wzrokowo - ruchowo - słuchową
- pamięć-pojemność
- analizę i syntezę wzrokową
- analizę i syntezę słuchową
- logiczne myślenie
- umiejętność zadawania właściwych pytań i wyciągania wniosków
- pobudzanie i kształtowanie wyobraźni
Punkty Realizacji codziennych konspektów:
Zachowanie kolejności wykonania ćwiczeń jest istotne w procesie terapii. W zakresie każdego z punktów istnieje wiele ćwiczeń, które można skomponować tak (inwencja twórcza nauczyciela terapeuty i Jego szeroka wiedza w tym zakresie), aby spełniały wiele funkcji:
- Koncentrację uwagi
- Koordynację wzrokowo - ruchowo - słuchową
- Spostrzegawczość
- Różnicowanie
- Logiczne myślenie
- Twórcze myślenie
- Procesy pamięci
WYKORZYSTANIE KOMPUTERA
Komputer to sprzęt XXI wieku, który pobudza i motywuje każde dziecko do pracy.
W przypadku Patryka komputer spełnia bardzo wiele funkcji:
Poprzez komputer Patryk jest bardzo aktywny mimo, że tak bardzo niesprawny ruchowo. To bardzo podnosi Jego motywację do nauki, rozwijania zainteresowań. Choć tak naprawdę nie ma ich jeszcze sprecyzowanych, bo interesuje się wszystkim. Nie tak dawno powiedział prowadzącej zajęcia Nauczycielce , że "trzeba mieć marzenia i dążyć do ich realizacji. Ja będę gwiazdą informatyki i dopnę swego". (Zapomniał tylko dodać, że tak się stanie gdy całkowicie samodzielnie będzie w stanie obsłużyć komputer. Jest to możliwe dopiero gdy będzie miał specjalnie skonstruowaną do swoich potrzeb i problemów klawiaturę).
I w ten sposób jeszcze jeden problem do "przeskoczenia" uwidocznił się w całej krasie. Jest to dobór klawiatury, a właściwie tworzenie indywidualnych klawiatur spełniających potrzeby konkretnego użytkownika niesprawnego ruchowo. Niestety mimo, że potrzeby są bardzo duże w tym zakresie wśród niepełnosprawnych to tzw. rynek informatyczny nie wychodzi im naprzeciw.
Apel
Klawiatura indywidualna pozwoli niepełnosprawnej osobie stać się całkowicie niezależną w realizacji swoich potrzeb intelektualnych i rozwijać się wszechstronnie (czerpanie informacji, rozwijanie zainteresowań, twórczość własna itd...)
Dorota Rudzińska
patrykrudz@poczta.onet.pl
Zobacz także:
Tekst publikowany na Stronie Dzieci za zgodą autora (Dorota Rudzińska) oraz redaktora materiałów konferencyjnych (Macieja M. Sysły).
