internet -- kształcenie specjalne
WYKORZYSTANIE KOMPUTERA W PRACY
Z DZIECKIEM SŁABO WIDZĄCYM
Anna Kołodziejska
Informatyka w Szkole, XVIII
Toruń, 18-21.09.2002
Jestem tyflopedagogiem, pracuję w szkole integracyjnej jako rewalidant. Pod moją opieką znajdują się dzieci słabo widzące, które na moich zajęciach między innymi rozwijają umiejętność posługiwania się wzrokiem, ćwiczą zmysły kompensujące uszkodzony wzrok i uczą się brajla.
Rehabilitacja wzroku, ćwiczenie wzroku, usprawnianie widzenia, rozwijanie umiejętności posługiwania się wzrokiem to terminy, które pojawiły się w latach szęśdziesiątych. Jeszcze do niedawna uważano, że osłabiony wzrok należy oszczędzać, aby dłużej zachować. Wyniki badań opublikowane przez Natalie Barragę w 1964 roku dowiodły po raz pierwszy, że za pomocą odpowiednio zaplanowanego programu ćwiczeń można rzeczywiście poprawić umiejętność widzenia.
Obecnie ocenia się, że ponad 80% inwalidów wzroku ma użyteczne resztki wzroku. Wysiłek i praca, jakie trzeba włożyć w nauczenie się maksymalnego ich wykorzystywania, są bardzo duże, postępy często powolne, lecz w większości przypadków podjęcie tego wysiłku w pełni się opłaca.
Rozwój zmysłu wzroku u słabo widzących rzadko bywa - o ile bywa w ogóle - automatyczny i spontaniczny. Dlatego tak ważne znaczenie ma proces stymulacji wzroku i uczenia się "patrzenia" w różnych warunkach oraz praktycznego posługiwania się resztkami wzroku, na co dzień.
Z większością codziennych czynności znacznie łatwiej można poradzić sobie i wykonać je dokładniej, jeśli wykorzysta się najmniejszą nawet zdolność widzenia.
Moja praca polega, więc na:
Cennymi środkami sprzyjającymi wykorzystaniu funkcjonalnego widzenia zarówno bliży, jak i dali są urządzenia powiększające i specjalne pomoce optyczne.
Obecnie komputer może być niezwykle pożytecznym narzędziem w pracy ucznia słabo widzącego. Aby dziecko z uszkodzonym wzrokiem mogło efektywnie z niego korzystać czasami wystarczy tylko zmienić ustawienia. Biorąc pod uwagę wadę wzroku oraz indywidualne preferencje możemy dokładnie określić, jakie kolory, kontrast i wielkość poszczególnych elementów graficznych są dla niego najlepiej widoczne na ekranie. Na zajęciach indywidualnych uczę, jak dostosować wygląd pulpitu, sprawić, aby kursor był bardziej widoczny, tak dobrać rodzaj czcionki, aby był dla dziecka najbardziej czytelny.
Teksty drukowane oraz elementy graficzne mają wiele cech wpływających na ich czytelność:
Stan wzroku u każdego słabo widzącego jest inny, gdyż zależy od istoty i przyczyny schorzenia lub uszkodzenia. Aby ułatwić oglądanie obiektu można powiększyć jego obraz. Istnieją trzy sposoby powiększania obrazu:
Po zachęceniu dzieci do maksymalnego rozwijania posiadanej zdolności widzenia, zapoznaję je ze sposobami powiększania obrazu oraz umożliwiam wypróbowanie wszystkich materiałów i pomocy, które mogą ułatwić posługiwanie się wzrokiem.
Wspaniałą pomocą są komputerowe programy powiększające, pozwalające na oglądanie wybranego fragmentu ekranu w dużym, odpowiednim dla danej osoby powiększeniu, kolorze i kontraście.
Niektórym dzieciom wystarczy już prosty program powiększający o nazwie "Lupa microsoft", którego działanie polega na tym, że śledzi poruszanie się wskaźnika myszy i powiększa obszar wokół tego wskaźnika. Jest on dostępny w systemie Windows.
Bardzo przydatne w pracy z komputerem dla ucznia niedowidzącego są skróty klawiaturowe, które umożliwiają wykonywanie wielu operacji bez udziału myszki.
Niektóre dzieci, aby z powodzeniem pracować na komputerze muszą używać również syntezatora mowy. Dają one dzieciom możliwość słuchowej kontroli naciskanych klawiszy podczas pisania, umożliwiają odsłuchanie dowolnego fragmentu tekstu.
Wśród uczniów z uszkodzonym wzrokiem są tacy, których stan wzroku może ulec pogorszeniu. W takich przypadkach konieczna jest nauka brajla. Przy jego pomocy dziecko może pracować na komputerze, samodzielnie przygotować tekst, wydrukować go na zwykłej drukarce, musi jednak dysponować monitorem brajlowskim.
Kiedy dziecko potrafi dostosować komputer do swoich potrzeb, może korzystać z Internet. Na moich zajęciach bardzo często dzieci korzystają właśnie z tej formy dostępu do różnych informacji. Bawiąc się na stronach przeznaczonych dla dzieci lub młodzieży zdobywają nowe wiadomości, doskonalą umiejętności wzrokowe, ćwiczą percepcję wzrokową i koordynację wzrokowo-ruchową.
W mojej pracowni komputer zagościł dopiero pół roku temu, ale już dziś nie wyobrażam sobie bez niego mojej dalszej pracy.
Scenariusz zajęcia z dzieckiem słabo widzącym z wykorzystaniem komputera
Temat: W moim domu - ćwiczenia korekcyjno-kompensacyjne wielozmysłowe.
|
CEL OGÓLNY |
CZYNNOŚĆ
WZROKOWA |
MATERIAŁY i
ŚRODKI |
TOK |
REAKCJA |
|
1.Stymulowanie
rozróżniania, rozpoznawania i używania obiektów. |
Wzrokowe
umiejscawianie drogi i poruszanie się po niej. |
Komputer
- drogi narysowane np. w programie Paint |
Droga
do domu. N.
poleca uczniowi narysować za pomocą myszki drogę jaką musi pokonać wracając
ze szkoły do domu: przejście
chodnikiem - linia pozioma wejście
schodami - linia ukośna wjazd
windą - linia pionowa. |
Uczeń
rysuje myszką drogę w ograniczonym polu nie przekraczając linii. |
|
|
Rozróżnianie
położenia przedmiotów i odtwarzanie układu. |
Talerz
płaski, głęboki, sztućce oraz te same przedmioty do ułożenia na ekranie
komputera. |
Nakrywamy
do stołu. N.
wspólnie z dzieckiem układają poprawnie nakrycie, następnie dziecko odtwarza
układ z pomocą komputera. |
Uczeń
układa obiekty w podobny sposób. |
|
2.
Doskonalenie koordynacji ruchowej. |
Utrzymywanie
kontaktu wzrokowego na poruszającym się obiekcie. |
Waza,
łyżka wazowa, talerze głębokie. |
Nalewamy
zupę na talerz. Dziecko
nabiera z wazy zupę z pomocą łyżki wazowej i nalewa ją na talerze. Stara się
zrobić to bez rozlewania. |
Uczeń
nalewa odpowiednią ilość zupy nie rozlewając jej na stolik. |
|
3.
Identyfikowanie obiektu za pomocą zmysłu dotyku. |
Identyfikowanie
odgadniętych obiektów. |
Duża
miska wypełniona styropianem, kubek, talerzyk, sztućce, kieliszek do jajka. |
Mycie
naczyń. N.
ukrywa w styropianie naczynia i sztućce, dziecko "zanurza" ręce i za pomocą
dotyku odgaduje co trzyma w ręce, wyciąga "umytą" rzecz i wzrokowo sprawdza,
czy dobrze odgadło. |
Uczeń
identyfikuje dotykowo całkowicie zakryte przedmioty. |
|
4.
Spostrzeganie relacji między pojedynczymi elementami i całym obrazem. |
Identyfikowanie
obiektu na obrazku na podstawie częściowo widocznego elementu. |
Obrazy
przedmiotów używanych w kuchni z zakrytymi fragmentami najpierw niewielkimi,
potem w połowie, na koniec tylko z widzialnymi fragmentami. |
Wycieranie
naczyń. N.
pokazuje obiekty na ekranie monitora z zakrytymi fragmentami, w taki sposób,
żeby dziecko widziało co najmniej połowę obiektu. Uczeń ma za zadanie zidentyfikować
obiekt. N.
pokazuje kolejno inne obiekty, w których stopniowo zmniejszane są ich
widzialne fragmenty. |
Uczeń
identyfikuje częściowo ukryte obiekty. |
|
|
Składanie
części obrazka. |
Układanka
6-elementowa do ułożenia na ekranie komputera. |
Sklejamy
rozbity kubek. Dziecko
składa układankę przeciągając elementy myszką. |
Uczeń
składa obrazek kubka. |
|
5.
Identyfikowanie czynności na podstawie towarzyszących im dźwięków. |
Identyfikowanie
obiektu na obrazku. |
Dobieranka
obrazkowo - dźwiękowa. Obrazy
mamy, taty, siostry i brata oraz książki, znaki toalety, telewizora, radia,
odkurzacza, łóżka. |
Co
robią inni? Zadaniem
dziecka jest klikanie na kolejne obrazy członków rodziny a po usłyszeniu
dźwięku, odgadnięcie jakiej czynności on towarzyszy i odnalezienie
odpowiadającego obrazu. |
Uczeń
rozpoznaje dźwięki i dopasowuje obrazki. |
Anna Kołodziejska
Zespół Szkół Integracyjnych Nr1 we Włocławku
integracyjna1@w3wl.pl
Zobacz także:
Tekst publikowany na Stronie Dzieci za zgodą autora (Anna Kołodziejska) oraz redaktora materiałów konferencyjnych (Macieja M. Sysły).
