Autor Wątek: Czy inwalida może się zatrudnić  (Przeczytany 1172 razy)

0 Użytkowników i 1 Gość przegląda ten wątek.

bozena

  • Global Moderator
  • Zasłużony
  • *****
  • Wiadomości: 1318
    • http://www.dzieci.org.pl/
Czy inwalida może się zatrudnić
« dnia: Kwiecień 26, 2004, 09:05:08 »
Witam,
 
Prawo pracy Konsekwencje orzeczeń o niepełnosprawności

Czy inwalida może się zatrudnić

Niedawny raport Najwyższej Izby Kontroli zwrócił uwagę na problem prowadzenia działalności zarobkowej przez osoby mające zmniejszoną zdolność wykonywania pracy lub całkowicie niezdolne do pracy i samodzielnej egzystencji. Wiąże się z tym sprawa zapowiedzianej weryfikacji uprawnień do tzw. rent inwalidzkich, stanowiącej jedną z ważniejszych części programu racjonalizacji wydatków społecznych.

Trzeba przypomnieć, że w prawie pracy i zabezpieczenia społecznego używa się różnych określeń na opisanie stanu zdrowia osoby, powodującego zmniejszoną zdolność do wykonywania przez nią zatrudnienia. Mówi się o grupie inwalidztwa, rodzaju niezdolności do pracy i kategorii niepełnosprawności.

Niżej przedstawimy możliwości zarobkowania osób formalnie uznanych za niezdolne do pracy.

Grupy inwalidzkie

W powojennej Polsce pojęcie inwalidztwa zostało wprowadzone przepisami dekretu z 25 czerwca 1954 r. wraz z nowym systemem emerytalno-rentowym, a następnie przejęte przez ustawę z 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 267 z późn. zm.). Przewidywała ona trzy grupy inwalidztwa:


- do I grupy mogły być zaliczone osoby całkowicie niezdolne do wykonywania pracy i samodzielnej egzystencji, co w myśl tego przepisu oznaczało konieczność korzystania ze stałej pomocy innej osoby,

- orzeczenie o inwalidztwie II grupy mogły uzyskać osoby całkowicie niezdolne do pracy,

- za inwalidów III grupy uznawano osoby częściowo niezdolne do pracy.
Obecnie obowiązująca ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm.) zamiast inwalidztwa wprowadziła nowe określenie "niezdolność do pracy". Nie oznaczało to jednak automatycznej utraty ważności orzeczeń dawnych komisji do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, ustalających u ubezpieczonych inwalidztwo I, II lub III grupy. Ponadto niektóre przepisy nadal uzależniają przyznanie pewnych ulg od zaliczenia danej osoby do jednej z grup inwalidzkich.

Rodzaje niezdolności do pracy

Zgodnie z przepisami art. 12 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, osobą niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu.

Ustęp 2 tego artykułu stanowi, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Ale za taką osobę - na mocy art. 13 ust. 4 ustawy - może być również uznana osoba posiadająca zdolność do pracy wyłącznie w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Natomiast częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w stopniu znacznym utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3). Nie są to kryteria precyzyjne i zrozumiałe.

Trwałą niezdolność do pracy orzeka się, jeśli według wiedzy medycznej nie ma szans na odzyskanie przez badanego zdolności do pracy. Jeżeli takie rokowania występują, to należy orzec okresową niezdolność do pracy (art. 13).

Wymieniona ustawa w art. 13 ust. 5 definiuje pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji jako wystąpienie konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych osoby badanej.

Osoby, którym wcześniej ustalono prawo do świadczeń ubezpieczeniowych na podstawie orzeczenia o:


- I grupie inwalidztwa - uważa się obecnie za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji,

- II grupie inwalidztwa - uważa się za osoby całkowicie niezdolne do pracy,

- III grupie inwalidztwa - uważa się za częściowo niezdolne do pracy.
Trójstopniowa niepełnosprawność

W art. 3 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. nr 123, poz. 776 z późn. zm.) wprowadzono trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki.

Do znacznego stopnia niepełnosprawności, zgodnie z art. 4 ustawy, zalicza się osobę niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu lub zdolną do wykonywania zatrudnienia w warunkach pracy chronionej (w zakładzie pracy chronionej lub zakładzie aktywności zawodowej). Ponadto osoba taka wymaga stałej lub długotrwałej pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza, że osoba mająca zmniejszoną sprawność organizmu jest niezdolna do pracy lub może pracować w warunkach pracy chronionej. Ponadto osoba ta wymaga czasowej lub okresowej pomocy z powodu ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji (art. 4 ust. 2).

Orzeczenie znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podejmowania zatrudnienia u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej (ust. 5 art. 4). Konieczne jest w takim wypadku uzyskanie pozytywnej opinii inspekcji pracy o przystosowaniu stanowiska do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Lekki stopień niepełnosprawności ogranicza możliwości osoby z naruszoną sprawnością organizmu wykonywania wybranego przez nią zatrudnienia, dostępnego dla mających pełną sprawność psychiczną i fizyczną. Lekki stopień niepełnosprawności oznacza także, że osoba ta może samodzielnie egzystować, pod warunkiem wyposażenia w wymagane przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.

Przez niezdolność do samodzielnej egzystencji ustawa rozumie naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie, bez pomocy innych osób, podstawowych potrzeb życiowych (w zakresie samoobsługi, poruszania i komunikowania się).

Niezdolność do pracy a niepełnosprawność

Na podstawie art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych decyzja lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji traktowana jest tak samo jak orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy jest równoważne orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a zakwalifikowanie do częściowej niezdolności do pracy oraz stwierdzenie celowości przekwalifikowania jest traktowane tak jak orzeczenie lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 62 ustawy w wypadku osób posiadających orzeczenia o inwalidztwie dawniej ustalona i aktualna I grupa inwalidztwa oraz stała lub długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym połączona z prawem do zasiłku pielęgnacyjnego odpowiada znacznemu stopniowi niepełnosprawności, II grupa inwalidztwa - umiarkowanemu stopniowi niepełnosprawności, a III grupa inwalidztwa i niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym bez prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - lekkiemu stopniowi niepełnosprawności.

Możliwość podjęcia pracy

Orzeczenie inwalidztwa, niezdolności do pracy, niepełnosprawności lub niezdolności do samodzielnej egzystencji nie ogranicza formalnych uprawnień do podjęcia lub kontynuowania pracy przez osoby, które posiadają takie orzeczenia. Byłoby to zresztą niezgodne z treścią art. 65 Konstytucji RP z 1997 r., który każdemu zapewnia wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Nawet uznanie danej osoby za osobę całkowicie niezdolną do pracy, a nawet za niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie oznacza, że nie może ona zatrudnić się w ramach stosunku pracy lub świadczyć pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Trzeba tu jednak zauważyć, że te osoby oraz ich pracodawcy muszą mieć świadomość wszystkich skutków podjęcia działalności zarobkowej, w tym m.in.:


- negatywnego wpływu zatrudnienia, podjętego wbrew zaleceniom lekarskim, na ich stan zdrowia,

- reakcji organów stwierdzających niezdolność do pracy lub niepełnosprawność (lekarzy lub komisji) na informację o lekceważeniu wskazań lekarskich w przypadku ubiegania się takiej osoby o przedłużenie okresu niezdolności do pracy lub niepełnosprawności,

- ograniczeń wysokości dochodu z tytułu pracy osoby pobierającej emeryturę lub rentę.
Jeżeli założymy, że orzeczenia o niezdolności do pracy lub niepełnosprawności wydawane są zgodnie z wymaganiami prawa i wiedzy medycznej, to ich adresaci mają moralny, a nieraz i prawny obowiązek respektowania zaleceń lekarskich. Te wskazania powinny być ponadto ujawnione lekarzowi badającemu kandydata do pracy. Postępowanie niezgodne z tymi zasadami może spowodować pogorszenie stanu zdrowia nie w pełni sprawnych pracowników, a w wyjątkowych sytuacjach również pewne sankcje dla ich pracodawców.

Do tematu powrócimy w dalszych artykułach o oszczędnościowym programie Jerzego Hausnera.

Stanisław Majkowski

¬ródło: Rzeczpospolita - 26.04.04
Zgoda redakcji na publikację.
Bożena Nowakowska
"Strona Dzieci Sprawnych Inaczej"
http://www.dzieci.org.pl/